علی بن زید ابوالحسن بیهقی
ابوالحسن بیهقی که او را فرید خراسان و ابن فندق هم می‏ گفتند یکی از بزرگان و شخصیت‏های عصر خود بود، او از علوم و معارف اسلامی بهره وافی داشت و دارای تالیفات و آثار زیادی در عربی و فارسی می‏باشد که متاسفانه اکثر آنها از بین رفته است.
او شرح حال خود را در کتاب مشارب التجارب ذکر می‏کند و یاقوت حموی در معجم الادباء آن را آورده است، بیهقی در سال ۴۹۹ در سبزوار متولد شده و در آن جا به تحصیل علوم و فضائل پرداخته و سپس همراه پدرش به ششتمد که یکی از دهات سبزوار می‏باشد آمده و در آن جا اقامت کرده است.
او در طول زندگی خود در شهرهای نیشابور، مرو، روی و سبزوار اقامت گزید و به تحصیل و تکمیل علوم و معارف مشغول شد، و از محضر استادان زیادی استفاده کر و کتاب‏های زیادی هم برشته نگارش درآورد که در این مختصر جای تفصیل نیست.
یکی از آثار او کتاب معارج نهج ‏البلاغه می‏باشد که در میان علماء و اهل ادب مشهور می‏باشد، علی بن زید از جوانی با نهج البلاغه آشنا بوده و گوید من نهج ‏البلاغه را نزد پدرم خواندم و اجازه نقل آن را از پدرم دریافت کردم و پدرم نیز آن را از شیخ جعفر طرشتی روایت می‏کرد.
او سپس گوید: من متن نهج البلاغه را در نزد امام زاهد حسن بن یعقوب که خود و پدرش دو ماه تابان در آسمان ادب هستند و در تقوی و فضیلت مشهور می‏باشند در سال ۵۱۶ قرائت کردم، حسن نیز در نزد شیخ جعفر قرائت کرده بود و از وی اجازه روایت داشت.
از کتاب شرح نهج ‏البلاغه وی فقط یک نسخه در کتاب خانه استان قدس رضوی می‏باشد که آن هم بسیار مغلوط و مصحف می‏باشد، نگارنده این سطور بسیار کوشش کرد تا نسخه دومی از آن بدست بیاورد و به چاپ آن اقدام نماید ولی متاسفانه نسخه دوم آن بدست نیامد.
چند نفر از فضلاء در گذشته روی نسخه استان قدس کار کرده ‏اند ولی بعلت اغلاط کثیره از کار کردن روی آن خودداری نمودند، و کار را در وسط رها کردند و خود هم از دنیا رفتند، این کتاب را اخیرا آقای محمد تقی دانش پژوه تصحیح کرده و توسط کتابخانه آیت الله مرعشی در قم چاپ شده است.
ولی کتاب چون با یک نسخه مغلوط مقابله شده خالی از اشتباه نیست و باید کوشش کرد نسخه ‏ای دیگر بدست آورد و بار دیگر چاپ نمود، نگارنده درباره این کتاب و مقدمه ‏ای که بر آن نوشته شده گفته‏ هائی دارد که در جای دیگری به آن اشاره خواهد شد.
علی بن زید بیهقی بعد از سالها تلاش و کوشش و تالیف و تصنیف در سال ۵۶۵ در بیهق درگذشت و در دهکده ششتمد که مسکن پدران او بود دفن شد، و قبرش هم اکنون زیارتگاه اهالی می‏باشد، و آرامگاه او اخیرا نوسازی شده و کتابخانه‏ای نیز در جوار مزار او تاسیس شده است.

منبع : عزیز الله عطاردی؛ علمای خراسان و نهج البلاغه؛ص ۱۴، ۱۵٫

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد